backgammon names around the world
Nếu bạn từng hỏi mua backgammon ở Istanbul, Thessaloniki, Tehran, Tel Aviv hay São Paulo và nhận về một cái nhìn sửa sai nhẹ nhàng, thì bạn đã biết rằng bàn cờ lâu đời nhất Trái Đất này đi khắp nơi dưới nhiều hộ chiếu khác nhau. Tên gọi của backgammon trên thế giới không chỉ là những bản dịch. Chúng là cánh cửa dẫn vào bộ luật địa phương, thói quen tính điểm và cách ngồi với bàn cờ. Bài viết này vẽ bản đồ các tên gọi chính: tavla, tavli, nard, gamão và shesh besh. Sau đó, nó cung cấp một quy trình ngắn để đọc hiểu một ván đấu khi tên gọi đổi nhưng xúc xắc thì không. Orion Backgammon cũng cùng quan điểm: một trò chơi năm nghìn năm tuổi, mười hai thế giới được chế tác thủ công và một hành trình vượt Địa Trung Hải và xa hơn nữa.
Tên gọi của backgammon trên thế giới là gì?
Cùng một trò chơi xuất hiện với tên Tavla ở Thổ Nhĩ Kỳ, Tavli ở Hy Lạp và Síp, Nard ở Iran và phần lớn Tây Á, Gamão ở Brazil và Bồ Đào Nha, Shesh Besh ở Israel và nhiều phòng chơi nói tiếng Ả Rập, và Backgammon ở hầu hết các nước nói tiếng Anh. Mỗi tên gọi mang theo một bộ luật địa phương nhỏ, nhưng bàn cờ, hai mươi bốn điểm và mười lăm quân cờ mỗi bên vẫn không đổi. Dưới đây là chi tiết các tên gọi chính.
Tavla ở Thổ Nhĩ Kỳ
Tavla là từ tiếng Thổ hàng ngày để chỉ backgammon, và được chơi trong các quán trà, nhà riêng và góc phố từ Ankara đến Antalya. Tavla Thổ Nhĩ Kỳ thường bỏ khối nhân đôi. Một thắng thường tính một điểm, gammon được gọi là mars, và backgammon được gọi là katmer. Các luật về quân cờ ngoài ra gần giống với backgammon quốc tế chuẩn.
Tavli ở Hy Lạp và Síp
Người chơi Hy Lạp dùng tên tavli cho một nhóm ba trò chơi được chơi luân phiên: Portes, Plakoto và Fevga. Chỉ có Portes gần giống với dạng backgammon toàn cầu. Plakoto giới thiệu luật ghim giữ quân, còn Fevga biến bàn cờ thành một cuộc đua thuần túy. Người chơi nào hỏi xin tavli thường là đang xin cả chu kỳ ba trò, không phải một trận đơn lẻ.
Nard ở Iran và Tây Á
Nard là tên tiếng Ba Tư để chỉ backgammon, phổ biến từ Iran qua Armenia, Azerbaijan và một phần Trung Á. Bàn cờ và hệ thống di chuyển cốt lõi giống với backgammon quốc tế. Nhiều bàn chơi nard không dùng khối nhân đôi, và cách tính điểm theo vùng thường thay thế tên gọi gammon và backgammon chuẩn.
Shesh Besh ở Israel
Shesh besh là tên tiếng Hebrew thông dụng cho backgammon, và nó được dùng rộng rãi khắp Israel. Giải đấu tại đó thường tuân theo luật quốc tế có khối nhân đôi. Cái tên này vốn bắt nguồn từ số sáu và năm trong tiếng Ba Tư, một lời nhắc nhở nhỏ về hành trình lâu đời của trò chơi này.
Gamão ở Brazil và Bồ Đào Nha
Gamão là từ tiếng Bồ Đào Nha để chỉ backgammon, đôi khi viết là gamao trong các văn cảnh tiếng Anh. Người chơi Brazil dùng cùng bàn cờ, cùng vị trí khởi đầu và cùng luật quốc tế như một câu lạc bộ ở Bắc Mỹ hay châu Âu. Nếu bạn ngồi xuống ở São Paulo, bạn có thể mong đợi khối nhân đôi và cách đưa quân ra chuẩn.
Tavla có phải là cùng trò với backgammon không?
Có và không. Tavla chia sẻ bàn cờ, hai mươi bốn điểm, mười lăm quân cờ mỗi bên và mục tiêu đưa quân ra trước, nhưng tavla Thổ Nhĩ Kỳ thường bỏ khối nhân đôi và đặt lại tên cho các mức tính điểm. Các luật về di chuyển quân, ăn quân và đưa quân ra vẫn gần với backgammon quốc tế.
Khác biệt thực tế nằm ở thỏa thuận trận đấu. Trong backgammon chuẩn có khối nhân đôi, mỗi vị thế mang hai câu hỏi: nước đi quân là gì, và quyết định khối nhân đôi ra sao. Trong tavla Thổ Nhĩ Kỳ không có khối nhân đôi, câu hỏi về khối biến mất. Bạn chỉ đơn giản chơi quân cờ. Một thắng thường tính một điểm, mars tính hai và katmer tính ba. Điều đó khiến trò chơi thuần về vị thế hơn và ít phụ thuộc vào quản lý biến động.
Đây là một sự đánh đổi thực sự. Với khối nhân đôi, người chơi có thể đẩy mạnh lợi thế hoặc thoát khỏi ván đang thua. Không có khối nhân đôi, điểm số di chuyển chậm hơn, và trò chơi đề cao lối chơi quân sạch sẽ hơn là kiểm soát rủi ro. Không bên nào tốt hơn. Chúng chỉ đơn giản là các thỏa thuận khác nhau, và người chơi giỏi sẽ thích nghi với thỏa thuận trước mặt mình.
Tavli Hy Lạp và Tavla Thổ Nhĩ Kỳ khác nhau thế nào?
Tavli Hy Lạp không phải một trò mà là một bộ ba trò chơi được chơi luân phiên: Portes, Plakoto và Fevga. Ngược lại, Tavla Thổ Nhĩ Kỳ thường chỉ một trò chơi đơn lẻ gần với backgammon quốc tế trừ khối nhân đôi. Khác biệt chính vì thế nằm ở số lượng bộ luật trong một phiên chơi.
Đây là chuỗi trò của Hy Lạp:
- Portes là họ hàng gần nhất với backgammon toàn cầu. Được phép ăn quân, và có các mức tính điểm cho gammon và backgammon.
- Plakoto thay đổi cách bày quân ban đầu và thêm luật ghim giữ. Một quân cờ có thể bị kẹt dưới quân đối thủ, làm thay đổi dòng chảy của ván đấu.
- Fevga biến bàn cờ thành một cuộc đua. Cả hai bên di chuyển cùng một hướng quanh bàn, và luật ăn quân rồi đưa về ô xuất phát bị loại bỏ.
Ngược lại, tavla Thổ Nhĩ Kỳ giữ luật ăn quân chuẩn và vị trí khai cuộc chuẩn. Điều chỉnh chính là thiếu khối nhân đôi và các tên địa phương mars và katmer. Nếu bạn chỉ biết một biến thể backgammon địa phương, Portes là cây cầu an toàn nhất để bước sang tavli Hy Lạp.
Nard là gì và được chơi ở đâu?
Nard là tên tiếng Ba Tư để chỉ backgammon, được dùng khắp Iran, Armenia, Azerbaijan và một phần Trung Á, và nó chỉ cùng bàn cờ và hệ thống di chuyển với khác biệt tính điểm theo vùng. Bản thân từ này đã đủ cổ để xuất hiện trong văn học Ba Tư, và trò chơi đã là một phần của đời sống xã hội Iran trong nhiều thế kỷ.
Trong nhiều ván nard ở Iran, khối nhân đôi vắng mặt. Một tương đương gammon thường được gọi là mars, và tương đương backgammon có thể có một tên địa phương riêng. Một số dạng nard theo vùng, đặc biệt ở vùng Kavkaz, thay đổi cách bày quân ban đầu, vì vậy bạn luôn nên xác nhận cách xếp trước khi chơi. Logic cốt lõi, hàng rào chặn so với quân lẻ, mỏ neo so với cuộc đua, vẫn y hệt bất kỳ bàn backgammon nào khác.
Tại sao Brazil gọi là Gamao?
Gamao chỉ đơn giản là cách viết trong tiếng Bồ Đào Nha Brazil của gamão, từ tiếng Bồ Đào Nha chuẩn để chỉ backgammon. Trò chơi ở Brazil tuân theo cùng luật quốc tế mà bạn sẽ gặp ở một câu lạc bộ châu Âu hay Bắc Mỹ. Bạn có thể mong đợi khối nhân đôi, vị trí khởi đầu chuẩn và cùng logic đưa quân ra.
Backgammon nói tiếng Bồ Đào Nha có sự hiện diện mạnh mẽ ở câu lạc bộ và trực tuyến. Nếu bạn đến Brazil và hỏi xin gamao, bạn sẽ được dẫn đến đúng trò chơi bạn đã biết. Không có biến thể địa phương ẩn nào để giải mã trước khi bạn ngồi xuống.
Quy trình: Nên kiểm tra gì trước khi chơi qua các tên gọi này?
Trước khi bạn thực hiện nước đi đầu tiên trên một bàn gọi là tavla, tavli, nard hay gamão, hãy xác nhận năm điểm thỏa thuận nhỏ: khối nhân đôi có trong cuộc, tên tính điểm địa phương, cách bày quân ban đầu, hướng di chuyển và luật đưa quân ra. Một phút kiểm tra ngăn được một cuộc tranh cãi dài sau đó.
- Khối nhân đôi có trong cuộc? Hỏi xem khối nhân đôi có được dùng không. Tavla Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều bàn nard trả lời không. Gamão chuẩn và shesh besh Israel trả lời có.
- Tên tính điểm địa phương? Xác nhận gammon và backgammon được gọi là gì tại địa phương. Trong tavla Thổ Nhĩ Kỳ, chúng là mars và katmer. Trong Tavli Hy Lạp, thuật ngữ có thể đổi theo từng trò.
- Cách bày quân ban đầu? Một số dạng nard theo vùng và Plakoto của Hy Lạp thay đổi nơi quân cờ bắt đầu. Kiểm tra trước lần tung đầu tiên.
- Hướng di chuyển? Trong Fevga, cả hai bên chạy cùng một hướng quanh bàn. Trong Portes và backgammon chuẩn, chúng chạy ngược chiều nhau.
- Luật đưa quân ra? Hầu hết các dạng dùng cách đưa quân ra chuẩn, nhưng một vài trò theo vùng thêm hạn chế. Xác nhận xem bạn phải dùng đúng số xúc xắc để đưa quân ra hay có thể dùng số cao hơn.
Đây là một ví dụ nhỏ cụ thể. Bạn ngồi xuống ở Istanbul và mở đầu với 3-1. Trong backgammon quốc tế, nước đi mạnh là 8/5 6/5, chiếm điểm năm. Trong tavla Thổ Nhĩ Kỳ không có khối nhân đôi, nước đi đó vẫn đúng vì quân cờ không biết tên tính điểm là gì. Khác biệt không nằm ở nước đi đó mà ở điều xảy ra khi ván kết thúc: một thắng thường trả một, một mars trả hai, một katmer trả ba. Nếu bạn mang thói quen khối nhân đôi vào một bàn tavla không có khối, bạn có thể suy nghĩ quá mức về rủi ro gammon. Không có khối nhân đôi thì không có áp lực nhân đôi lại, nên bạn chỉ đơn giản chơi vị thế quân cờ.
Sự đánh đổi thực lòng giữa các phiên bản địa phương này và backgammon chuẩn là gì?
Sự đánh đổi chính là khối nhân đôi. Nơi nào vắng khối nhân đôi, trò chơi mất đi một lớp chiến thuật biến động nhưng trở nên thuần túy hơn về lối chơi quân. Đó không phải khác biệt nhỏ. Một người chơi backgammon giỏi khối nhân đôi có thể cảm thấy thiếu công cụ trong tavla Thổ Nhĩ Kỳ vì điểm số không thể tăng nhanh. Một người chơi tavla chuyển sang backgammon chuẩn có thể cần thời gian để học thời điểm khối nhân đôi và các điểm chấp nhận.
Sự đánh đổi thứ hai là độ phức tạp. Tavli Hy Lạp yêu cầu bạn ôm ba bộ luật khác nhau trong đầu và chuyển đổi giữa chúng. Đó là một bài tập trí não tuyệt vời, nhưng nó là một cơ bắp khác với một trận dài đơn lẻ có khối nhân đôi. Backgammon quốc tế chuẩn có thỏa thuận trận đơn giản nhất, khiến nó trở thành nền tảng tốt nhất cho thang xếp hạng mà Orion đang xây dựng.
Không có phiên bản địa phương nào đúng tuyệt đối. Quan điểm thực lòng là nhiều tên gọi của trò chơi là sản phẩm của địa lý, không phải chất lượng. Mỗi bàn chơi đã giữ lại một phần của trò chơi và nới lỏng một phần khác. Hiểu những lựa chọn đó khiến bạn thành người chơi tốt hơn trên mọi bàn cờ.
FAQ: Tên gọi backgammon trên thế giới và Orion
Orion Backgammon có dùng các tên gọi khu vực này trong các thế giới của mình không?
Orion được xây dựng gồm mười hai thế giới được chế tác thủ công, và hành trình đi qua các phòng chơi gợi nhớ Địa Trung Hải và xa hơn, bao gồm Tangier Café và Celestial. Trò chơi tự thân dùng luật backgammon quốc tế chuẩn với khối nhân đôi. Tên gọi khu vực được tôn vinh trong thiết kế thế giới, chứ không phải bằng cách thay đổi luật cốt lõi.
Tôi có thể chơi luật Tavla hay Nard trong Orion không?
Khi ra mắt, Orion chơi dạng backgammon quốc tế chuẩn với khối nhân đôi. Các bộ luật địa phương như tavla Thổ Nhĩ Kỳ không có khối nhân đôi hay Plakoto của Hy Lạp không phải là các chế độ riêng. Đây là một lựa chọn có chủ đích. Một thang xếp hạng công bằng đòi hỏi một thỏa thuận luật nhất quán duy nhất.
Khi nào Orion có mặt?
Orion đang trong giai đoạn tiền ra mắt. Danh sách trên App Store chưa hoạt động, và trò chơi chưa thể tải về hôm nay. Danh sách Founding 1000 đang được lấp đầy. Khi nó đầy, Season 1 bắt đầu. Một nghìn người chơi đầu tiên giữ vé cao cấp Season 1 miễn phí, huy hiệu Founder và một giao diện bàn cờ không bao giờ được bán lại.
Tôi nên học gì trước nếu muốn chơi qua các tên gọi này?
Sự chuẩn bị tốt nhất là học backgammon quốc tế chuẩn trước: bàn cờ, vị trí khởi đầu, ăn quân, đưa quân ra và khối nhân đôi. Khi bạn đã nắm điều đó, các tên địa phương hầu hết chỉ là những thay đổi luật nhỏ bạn có thể xác nhận trong hai phút tại bàn.
Điểm mấu chốt của tất cả các tên gọi này không phải là để chia rẽ trò chơi. Đó là bằng chứng về quãng đường nó đã đi qua. Khi bạn chơi Orion, bạn sẽ không cần chọn giữa tavla và backgammon. Bạn sẽ di chuyển qua mười hai thế giới, từ một quán cà phê Tangier đến bàn cờ thiên giới, với xúc xắc công bằng có thể kiểm chứng, không quảng cáo, không theo dõi bên thứ ba và một thang xếp hạng thực sự từ Driftwood đến Orion. Nếu bạn muốn nằm trong Founding 1000, bạn có thể gia nhập danh sách đó ngay bây giờ. Season 1 bắt đầu khi cái tên thứ một nghìn được viết xuống.