نوشتهٔ Valentin به‌روزرسانی: تختهنرد قوانین آموزش
در تختهنرد هر بازیکن پانزده مهره را با دو تاس در ۲۴ خانه و در جهت مخالف حریف حرکت میدهد، و مهرهی تنها اگر زده شود از صفحه بیرون میرود و باید دوباره وارد شود. برنده کسی است که زودتر هر پانزده مهره را از صفحه خارج کند.
آنچه در ادامه می‌خوانی قوانین بینالمللی تختهنرد است، همان بازی‌ای که در دنیا به اسم بکگمون می‌شناسند و در Orion تختهنرد بازی میشود. رسم‌های محلی، مثل بازی بدون کیوب، جای خودشان را دارند، ولی Orion فقط همین قوانین استاندارد را اجرا میکند و حالت جداگانهای برای قواعد خانگی ندارد. راهنمای کامل و مصور انگلیسی هم روی سایت ما هست.
مهرهها را چطور بچینیم؟
صفحه ۲۴ خانه دارد، شش خانه در هر یک از چهار قسمت، و نوار وسط که به آن بار میگویند صفحه را دو نیم میکند. خانهها را از سمت خودت بشمار: خانهی ۱ نزدیک‌ترین خانه به تو در زمین خودت است و خانهی ۲۴ دورترین. پانزده مهرهی تو این‌طور چیده می‌شوند:
- ۲ مهره در خانهی ۲۴، ته زمین حریف.
- ۵ مهره در خانهی ۱۳.
- ۳ مهره در خانهی ۸.
- ۵ مهره در خانهی ۶، در زمین خودت.
دو، پنج، سه، پنج: جمعا پانزده. حریف همین چیدمان را قرینه‌ی تو می‌چیند و در جهت مخالف حرکت میکند. شش خانهی ۱ تا ۶ زمین خودت است و همهی مهرهها باید آنجا جمع شوند تا برچیدن شروع شود.
چه کسی بازی را شروع میکند؟
هر کدام یک تاس میاندازید. کسی که عدد بزرگتر بیاورد شروع میکند و با همان دو عدد، عدد خودش و عدد حریف، اولین حرکت را بازی میکند. اگر عددها برابر بود دوباره میاندازید. از آن به بعد نوبتی بازی میکنید و هر بار هر دو تاس را با هم میاندازید.
مهرهها چطور حرکت می‌کنند؟
هر تاس یک حرکت جداست. اگر پنج و سه بیاوری، یک مهره را پنج خانه و مهرهی دیگری را سه خانه جلو می‌بری، یا یک مهره را اول پنج و بعد سه خانه، به شرط اینکه خانهی وسط راه هم باز باشد. روی خانهای که دو مهره یا بیشتر از حریف در آن است نمی‌توانی بنشینی.
اگر جفت بیاوری، آن عدد را چهار بار بازی میکنی: جفت شش یعنی چهار حرکت شش‌خانه‌ای، نه دو حرکت.
هر دو تاس را باید بازی کنی، اگر راهی برایش باشد. اگر فقط یکی بازی‌شدنی است همان را بازی کن، و اگر هر کدام جداگانه بازی میشود ولی هر دو با هم نه، باید عدد بزرگتر را بازی کنی.
زدن مهره یعنی چه و مهرهی زدهشده کجا میرود؟
به مهرهای که تنها در یک خانه مانده «تک» میگویند. اگر مهرهی حریف درست روی همان خانه بنشیند، تک را میزند و مهره به بار، وسط صفحه، میرود. تا وقتی مهرهای روی بار داری حق هیچ حرکت دیگری نداری: اول باید آن را در زمین حریف، همان جایی که مسیرت از آن شروع میشود، دوباره وارد کنی. اگر خانههایی که تاس نشان میدهد همه بسته باشند، نوبتت میسوزد.
برای همین بازیکنهای باتجربه به تازهکارها اول از همه یک چیز میگویند: بیدلیل تک نده. هر تک فرصتی است که به حریف هدیه میکنی.
ششدر چیست؟
خانهای که دو مهره یا بیشتر از تو در آن است بسته است و برای مهرههایت امن. شش خانهی بستهی پشت سر هم را «ششدر» میگویند: دیواری که هیچ تاسی از رویش نمیپرد، و مهرهی حریف پشت آن میماند تا خودت یکی از خانهها را باز کنی. «ششدر ماندن» در فارسی روزمره هم یعنی گیر افتادن، و از همینجا آمده است. ساختن ششدر در لحظهی درست نیمی از هنر تختهنرد است.
برچیدن مهرهها چطور انجام میشود؟
وقتی هر پانزده مهرهات به زمین خودت، خانههای ۱ تا ۶، رسید، برچیدن را شروع میکنی. شش یک مهره از خانهی ۶ برمیدارد، سه از خانهی ۳، و همینطور. میتوانی بهجای برچیدن هم مهرهای را داخل زمین خودت جابهجا کنی. اگر خانهی آن عدد خالی باشد و در خانههای بالاتر مهره داشته باشی، باید یکی از آنها را حرکت بدهی. اگر عدد تاس از دورترین خانهای که مهره داری بزرگتر باشد، از همان دورترین خانه برمیداری.
قاعدهای که دستهای زیادی را عوض کرده: اگر وسط برچیدن مهرهات زده شود، برچیدن همان لحظه متوقف میشود و تا آن مهره از بار به زمین خودت برنگردد ادامه پیدا نمیکند.
برد ساده، مارس و مارس اکبر چند امتیاز دارند؟
کسی که زودتر هر پانزده مهره را برچیند دست را میبرد. اینکه این برد چقدر میارزد به کار حریف بستگی دارد.
- برد ساده: حریف دستکم یک مهره برچیده است. یک امتیاز.
- مارس: حریف هیچ مهرهای برنچیده است. دو امتیاز.
- مارس اکبر: حریف هیچ مهرهای برنچیده و هنوز مهرهای روی بار یا در زمین تو دارد. سه امتیاز. در بعضی جمعها به آن مارس سیاه هم میگویند.
کیوب، همان تاس دوبل با عددهای ۲ تا ۶۴، همهی اینها را چند برابر میکند. پیش از انداختن تاس میتوانی دوبل پیشنهاد بدهی: اگر حریف قبول کند ارزش دست دو برابر میشود و کیوب به دست او میرود، و اگر قبول نکند همان لحظه دست را با ارزش فعلی میبازد. در بازیهای خانگی کیوب اغلب کنار میماند، ولی در بازی جدی نیمی از مهارت همینجاست. معمولا هم چند دست پشت سر هم تا رسیدن به عددی که از قبل توافق کردهاید بازی میشود.
اسم تاسها در تختهنرد چیست؟
عددهای تاس را همانطور که هست میخوانیم: یک، دو، سه، چهار، پنج، شش، و وقتی دو تاس فرق دارند معمولا عدد بزرگتر را اول میگوییم، مثل «شش و یک» یا «پنج و سه». وقتی هر دو تاس یک عدد بیاید میگویند «جفت» آمده: جفت شش، جفت یک.
معروفترین اسم «شش و بش» است، یعنی شش و پنج، و لغتنامهی دهخدا هم آن را اصطلاح تختهنرد ثبت کرده است. اسم عبری بازی در اسرائیل، ششبش، هم از همین ترکیب آمده است. نرد شاخهی ایرانی تاریخی چند هزار ساله است، و ماجرای پنج هزار سال تختهنرد را جداگانه به فارسی نوشتهایم.
پرسش‌های رایج درباره‌ی قوانین تختهنرد
آیا در Orion میشود با قوانین محلی بازی کرد؟
نه. Orion تختهنرد فقط قوانین بینالمللی را اجرا میکند، با مارس، کیوب و مسابقهی امتیازی. میتوانی هیچوقت دوبل پیشنهاد ندهی، ولی بازی بدون کیوب یا قواعد خانگی دیگر حالت جداگانهای در برنامه ندارد، و بازیهای خویشاوند نرد که در کشورهای دیگر رایجاند، مثل پلاکوتوی یونانی، هم در Orion نیستند.
تختهنرد و بکگمون یک بازیاند؟
بله، در شکل بینالمللیاش. چیدمان، حرکت، زدن و برچیدن یکی است، و فرقها بیشتر در رسمهاست: کیوب در خیلی از جمعها کنار میماند و تاسها اسم خودشان را دارند. اسمهای این بازی در کشورهای دیگر را هم به فارسی جمع کردهایم.
تختهنرد بازی شانس است یا مهارت؟
در یک دست، تاس خیلی چیزها را تعیین میکند، و برای همین یک تازه‌کار می‌تواند امشب یک بازیکن قوی را ببرد. اما در دستهای زیاد، اثر شانس کم‌رنگ میشود و مهارت خودش را نشان میدهد: کسی که می‌داند کی بزند، کی ببندد و کی دوبل بدهد بیشتر میبرد.
از کجا بدانم تاس‌های آنلاین منصفانه‌اند؟
در Orion سرور پیش از شروع مسابقه یک تعهد SHA-256 به رازی منتشر میکند که همهی تاسها از آن به دست می‌آیند، و راز را در پایان آشکار میکند. هر کسی می‌تواند هر تاس را در مرورگر خودش در orion.arthea.ai/verify دوباره حساب کند، بدون حساب کاربری. روش بررسی تاسها را قدم به قدم به فارسی توضیح داده‌ایم.
تختهنرد را با قوانین استاندارد و با بازیکنان واقعی بازی کن: Orion تختهنرد روی iPhone و Android رایگان است، و هر تاس آن در orion.arthea.ai/verify قابل بررسی است.